Fala İnanmak – Forer Etkisi

SİZE ÖZEL ASTROLOJİK YORUM

“Başkalarının size ilgi göstermesini ve hayranlık duymasını istiyorsunuz, öte yandan kendinizi eleştirmeye meyillisiniz. Gerçi kişisel bazı zaaflarınız var ama bunları genellikle dengeleyebiliyorsunuz. Kullanmadığınız, hatırı sayılır sayıda yeteneğiniz var. Dışarı karşı disiplinli ve kontrollüsünüz, ama içinizde korku ve güvensizlikleriniz var. Zaman zaman kararlarınızın doğruluğundan şüphe ediyorsunuz. Belirli bir dereceye kadar değişikliği tercih ediyorsunuz ve yasaklarla, kısıtlamalarla sınırlandırılmaktan memnun olmuyorsunuz. Bağımsız düşüncelereinizden gurur duyuyor, diğer insanların fikirlerini körü körüne kabullenmiyorsunuz. Başkalarına çok fazla açılmayı akıllıca bulmuyorsunuz. Bazen dışa dönük, dost canlısı ve girişken davranıyorsunuz, bazen de içe dönük, kuşkucu ve çekingen. Dilekleriniz bazen gerçekçi değilmiş gibi görünüyor.”

Yukarıdaki paragrafta kendinize ait bir şeyler bulabildiniz mi? Size hiç uymuyorsa “0”, size tamamen uyuyorsa “5” olacak şekilde  puanlamanız istenseydi, (0’dan 5’e kadar) kaç puan verirdiniz?

Close up shot of astrological clock in Piazza San Marco, Venice

Büyük olasılıkla 3-5 arası bir puan verdiniz. Psikolog Bertram Forer, bu metnin benzerini 1948 yılında kendi öğrencilerine vermiş. Her öğrenciye de metnin kendisine özel hazırlandığını söylemiş. Öğrencilerin puanlarının ortalaması 4,3 bulunurken, Forer’in öğrencileri tanıma başarısı ise %86 oranında isabetli çıkmış. Aynı test Forer’den sonra da defalarca tekrarlanmış ve her seferinde benzer sonuçlar bulunmuş.

Peki Forer’in başarısının arkasında ne vardı?

  • Birincisi, metinde yer alan ifadeler oldukça genel ve muğlak ifadelerdir, her duruma uyar. Örneğin “zaman zaman kararlarınızın doğruluğundan şüphe duyuyorsunuz”, kim duymaz ki?
  • İkincisi kendimize uymasa da pohpohlayıcı ifadeleri kolaylıkla benimseriz: “Bağımsız düşüncelerinizden gurur duyuyorsunuz.” Tersten düşünecek olursak, kim kendini sürü psikolojisine kapılmış gibi düşünmek ister ki?
  • Üçüncüsü, işin içerisine doğruya ağırlık verme etkisi karışmıştır, nasıl olduğumuzu söylerken, nasıl olmadığımız ile ilgili bir ifade barındırmıyor. Dolayısıyla kabullenmek lehine bir güdüyü besliyor.
  • Dördüncüsü ve bütün düşünce hatalarının atası kabul edilen doğrulama yanılgısı devreye girer. Kendimize uyan her tanımlamayı kolayca kabul ederiz, diğer herşeyi bilinç dışı reddettiğimiz için geriye kendimize uygun bir portre kalır.

Bu metin farklı dergilerin astroloji köşelerinden derlenmiştir. Ancak insanların başkalarına ait -özellikle olumlu- özellikleri kolayca kendileriyle içselleştirebilme, kabullenebilme özelliği vardır. Bu eğilime “Forer etkisi” denilmektedir. Forer etkisi astroloji, grafoloji, biyoritim, el falı, tarot gibi yorumların neden bu kadar çok taraftar bulduğunu da açıklığa kavuşturmaktadır.

Yararlanılan Kaynak: Rolf Dobelli, Hatasız Düşünme Sanatı-II, NTV Yayınları 2014.

Reklamlar


Kategoriler:Denemeler, Her Şey

Etiketler:, , , , , , ,

%d blogcu bunu beğendi: